Controle voor meer sociale gelijkheid
Als we ons socialezekerheidsstelsel willen behouden, moeten we kunnen garanderen dat elke begunstigde precies krijgt waar die recht op heeft — niet meer en niet minder — en dat werkgevers die de regels respecteren niet worden benadeeld door oneerlijke concurrentie van werkgevers die dat niet doen.
Controle is daarbij een noodzakelijk proces dat uit verschillende stappen bestaat. De controles starten al wanneer de aanvraag bij de RVA wordt ingediend en lopen door wanneer de uitbetalingsinstelling een werkloosheidsuitkering uitbetaalt aan de begunstigde. De juistheid van de gegevens die de aanvrager van uitkeringen verstrekt, wordt dan ook nauwgezet nagekeken. Daarnaast worden permanent andere controles uitgevoerd om ervoor te zorgen dat de wetgeving die de RVA toepast correct wordt nageleefd.
Die meer specifieke controles worden uitgevoerd door de medewerkers van de Centrale Controledienst op het hoofdbestuur van de RVA, door de 209 sociaal inspecteurs en door de administratieve medewerkers van de Controledienst die over de verschillende kantoren verdeeld zijn. Hun opdracht bestaat erin onregelmatigheden te voorkomen, op te sporen en mogelijke fraude te bestrijden.
Belangrijk is ook dat controle niet altijd een repressief doel nastreeft. Het is vooral van belang dat elke sociaal verzekerde het juiste recht wordt toegekend. Dat betekent dat een controle niet noodzakelijk leidt tot een inperking van het recht. In bepaalde situaties zorgt een controle van het dossier er net voor dat een werkloze, nadat die bijvoorbeeld al een betaling heeft ontvangen, nadien nog een bijpassing krijgt, zodat die uiteindelijk het correcte bedrag ontvangt.
Controles van a tot z
Tegenwoordig wordt een groot deel van die controles uitgevoerd 'vanop afstand' door databanken te kruisen. De gegevens uit de door de RVA beheerde dossiers worden, met respect voor de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), gekruist met databanken van andere Belgische en internationale instellingen. Daardoor kunnen we aanwijzingen van uitkeringsfraude opsporen. Naast die controles 'achteraf', dus na de uitbetaling, voeren we ook veel controles 'op voorhand' uit. Het doel daarvan is afwijkingen zo vroeg mogelijk op te sporen en zo tijd- en geldrovende rechtzettingen te vermijden.
Op het terrein
Door aangiften te verifiëren, aan datamatching te doen en gegevens te kruisen, kunnen de sociaal inspecteurs hun onderzoeken op het terrein veel gerichter uitvoeren. Die zijn soms nog nodig. Een aangegeven gezinstoestand nagaan, controleren of een aangifte klopt, strijden tegen zwartwerk, enzovoort. De onderzoeken van onze sociaal inspecteurs zijn talrijk en gevarieerd.
Tijdelijke werkloosheid
Door onder andere economische factoren, extreme weersomstandigheden en de energiecrisis maken veel bedrijven de laatste jaren gebruik van het systeem van tijdelijke werkloosheid. Het is dan ook logisch dat de RVA ingezet heeft op het controleren op mogelijk misbruik van dat systeem, en dan vooral om te garanderen dat uitkeringen voor tijdelijke werkloosheid worden toegekend aan werknemers die er effectief recht op hebben.
In 2025
| Aantal onderzoeken bij werkgevers | 7.380 |
| Aantal inbreuken bij werkgevers | 2.210 |
| Aantal onderzoeken bij werknemers | 11.081 |
| Aantal inbreuken bij werknemers | 3.544 |
Domicilie en verblijf in België
Het bedrag van de werkloosheidsuitkeringen hangt deels af van de gezinstoestand. Daarom blijft de RVA, samen met de uitbetalingsinstellingen, actief de strijd voeren tegen domiciliefraude. De RVA controleert zowel de werkelijke verblijfplaats als de gezinssituatie van werklozen.
In 2025
| Aantal onderzoeken op de gezinssituatie | 21.266 |
| Aantal inbreuken | 6.026 |
| Totaal terug te vorderen bedrag | € 21.772.751,60 |
| Aantal huisbezoeken van een sociaal inspecteur | 690 |
Zwartwerk
Zowel de bestuursovereenkomst tussen de Belgische staat en de RVA als het actieplan socialefraudebestrijding hechten veel belang aan de strijd tegen zwartwerk.
In 2025
| Spontane onderzoeken | 2.531 |
| Gerichte onderzoeken op de werksituatie | 7.491 |
| Grootschalige, gecoördineerde onderzoeken n.a.v. controleacties | 17.264 |
| Aantal werkgevers gecontroleerd bij controleacties | 8.989 |
| Aantal werkgevers met een of meerdere inbreuken | 3.344 |
| Aantal werknemers gecontroleerd bij controleacties | 17.984 |
| Aantal werknemers met een of meerdere inbreuken | 2.279 |
Cumulatie
Zoals hierboven, vermeld worden via datamatching aanwijzingen opgespoord van mogelijke cumulaties van werkloosheidsuitkeringen met inkomsten uit arbeid in loondienst, zelfstandige arbeid, ziekte-uitkeringen of pensioen. Die 'matches' of overeenkomsten worden verzameld op listings en overgemaakt aan de kantoren. Als de cumulatie een groot bedrag of een lange periode betreft, wordt het dossier overgemaakt aan een sociaal inspecteur. Dat gebeurt uiteraard ook als er sprake is van bedrieglijk inzicht.
In 2025
| Cumulatie loontrekkende | 7.864 | Inbreuken loontrekkende | 1.788 |
| Cumulatie zelfstandige | 6.433 | Inbreuken zelfstandige | 3.323 |
| Cumulatie ziekte | 7.133 | Inbreuken ziekte | 1.914 |
| Cumulatie pensioen | 743 | Inbreuken pensioen | 130 |
| Totaal | 22.173 | Totaal | 7.155 |
Samenwerking
Daarnaast heeft jarenlange ervaring geleerd dat fraude alleen efficiënt kan worden bestreden als verschillende diensten samenwerken. De controlediensten van de RVA werken dan ook vaak samen met andere inspectiediensten, met politie- en veiligheidsdiensten in binnen- en buitenland, en met gerechtelijke instanties.
De afgelopen jaren heeft de RVA meer aandacht besteed aan internationale samenwerking en werd de stap gezet naar grensoverschrijdende datamatching. Daarbij worden samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met buurlanden om via elektronische gegevensuitwisseling na te gaan of een werkloze in België, voor dezelfde periode, in een buurland inkomsten uit arbeid of werkloosheid heeft ontvangen.